Lekcja 1 · poziom A1

Benvenuti a Verona!

Środa, 1 września 2027, wpół do siódmej wieczorem. Rodzina Mazurów wjeżdża do Werony starym kombi z przyczepką: Krzysiek, Beata, dziesięcioletnia Hania, czteroletni Kuba i jamnik Bigos. Przed nimi miesiąc w małym mieszkaniu tymczasowym, a potem — szukanie prawdziwego domu. Na razie trzeba odebrać klucze, poznać sąsiadkę i przeżyć pierwszą kawę w barze. W tej lekcji nauczysz się tego, co potrzebne w pierwszych pięciu minutach: przywitać się o każdej porze dnia, przedstawić się, powiedzieć, skąd jesteś — i wybrać między tu a Lei.

0 z 11 ćwiczeń

Zanim zaczniemy: jak brzmi włoski

Dobra wiadomość: włoski czyta się prawie tak, jak się pisze, a większość głosek Polak wymawia bez trudu. Trzeba zapamiętać kilka połączeń liter, które brzmią inaczej niż po polsku — i pilnować podwójnych spółgłosek. Kliknij każdy przykład i posłuchaj lektora: mówi standardowym włoskim, takim, jaki usłyszysz w urzędzie, w radiu i w telewizji.

PisowniaBrzmi mniej więcej jakPrzykładZnaczenie
c przed e, ipolskie „cz”ciao, centro, cinemacześć, centrum, kino
c przed a, o, u; ch przed e, ikcasa, come, che, chiavedom, jak, co, klucz
g przed e, ipolskie „dż”gelato, giorno, Ginolody, dzień, Gino
g przed a, o, u; gh przed e, iggatto, gusto, spaghettikot, smak, spaghetti
gnpolskie „ń”, trochę dłuższebagno, signora, gnocchiłazienka, pani, kluseczki
glimiękkie „l” jak w „lia”figlio, famiglia, mogliesyn, rodzina, żona
sc przed e, ipolskie „sz”uscita, scena, piscinawyjście, scena, basen
sc przed a, o, u; schskscusi, scuola, schienaprzepraszam, szkoła, plecy
qukwquesto, quando, quattroten, kiedy, cztery
z„c” albo „dz” — zależy od słowapizza, grazie, zero, zainopizza, dziękuję, zero, plecak
hnie wymawia się jej wcaleho, hai, hotelmam, masz, hotel
rwyraźne, drżące — jak polskie „r”Verona, Arena, birraWerona, Arena, piwo

„ch” to po włosku „k”, a „c” przed e, i to „cz”. Odwrotnie niż podpowiada polskie oko: che czytasz „ke”, chiave — „kiawe”, a ciao — „czao”. Tak samo z „g”: Gino to „Dżino”, a spaghetti — „spageti”, z twardym „g”. Litera „h” jest niema i służy tylko do tego, żeby „c” i „g” zostały twarde.

Podwójne spółgłoski — wymawiaj je naprawdę

Po włosku podwójna spółgłoska brzmi dłużej i mocniej niż pojedyncza — jak w polskim „lekki” albo „wanna”. To nie ozdoba ortografii: zmienia znaczenie słowa. Polakom najłatwiej to zgubić, bo w polszczyźnie mówimy szybko i „zjadamy” długość.

PojedynczaZnaczyPodwójnaZnaczy
notenotatkinottenoc
sonojestem; sąsonnosenność, sen
capellowłoscappellokapelusz
copiakopiacoppiapara
fatolosfattozrobiony; fakt

Jedna para, której nie wolno pomylić: anno (rok). Mówiąc o latach i wieku, wymawiaj wyraźnie dwa „n”: anno, anni, Buon anno!. Wersja z jednym „n” oznacza coś zupełnie innego — część ciała, o której nie rozmawia się w urzędzie. Wrócimy do tego w lekcji 2, przy wieku.

Akcent i kreski nad literami

Większość włoskich słów akcentujesz na przedostatniej sylabie, jak po polsku: Verona, signora, appartamento. Ale sporo słów ma akcent na trzeciej sylabie od końca — i w piśmie tego nie widać: telefono (te-LE-fo-no), macchina (MAC-chi-na), abitano (A-bi-ta-no). Dlatego słuchaj lektora i powtarzaj na głos. Kreskę piszesz tylko wtedy, gdy akcent pada na ostatnią samogłoskę: città, caffè, perché, più, lunedì.

SłowoAkcent naUwaga
signora-gno-zwykle: przedostatnia sylaba
telefono-le-trzecia od końca — bez kreski w piśmie
città-tàostatnia sylaba — kreska obowiązkowa
caffè-fèostatnia sylaba — kreska obowiązkowa

Kreska zmienia znaczenie. è = jest, e = i; sì = tak, si = się; là = tam, la = rodzajnik. W ćwiczeniach silnik przyjmie odpowiedź bez kreski, ale pokaże poprawny zapis — w formularzach i mailach pisz ją zawsze. Kreska bywa dwojaka: opadająca, czyli akcent ciężki (è, à, ò), albo wznosząca, czyli akcent ostry (perché, né) — ale na początek wystarczy pamiętać, gdzie ją postawić.

Ciekawostka: Standardowy włoski wyrósł z dialektu Florencji — języka, którym w XIV wieku pisali Dante, Petrarka i Boccaccio. Jeszcze w latach 50. XX wieku większość Włochów na co dzień mówiła dialektem; język ogólny upowszechniły dopiero szkoła i telewizja. W Weronie do dziś usłyszysz dialekt weroński, odmianę języka weneckiego (veneto) — zwłaszcza od starszych osób i… od dzieci w przedszkolu.

Dialog 1 — Ciao? Buonasera!

Werona, dzielnica Veronetta, niedaleko Ponte Pietra, 18:30. Kombi z przyczepką ledwo mieści się w wąskiej uliczce. Przed bramą czeka signora Carla — elegancka pani po sześćdziesiątce, właścicielka mieszkania, które Mazurowie wynajęli na wrzesień. W oknie obok pojawia się sąsiadka. Bigos szczeka z bagażnika.

Wpadka Krzyśka: Ciao! na powitanie nieznajomej pani po sześćdziesiątce to mniej więcej jak polskie „Siema!” do nowej właścicielki mieszkania. Signora Carla grzecznie odpowiedziała buonasera — i to była lekcja. Ciao mówisz rodzinie, przyjaciołom, dzieciom i kolegom, którzy już mówią Ci „ty”. Do obcych dorosłych, w sklepie, w urzędzie i u lekarza — Buongiorno albo Buonasera. Kuba ma cztery lata, więc jemu wolno.

Dlaczego signora mówi do nich siete, a do Krzyśka Lei? Siete to „jesteście” — po włosku tak zwraca się także uprzejmie do całej rodziny („czy państwo są…”). Do jednej obcej osoby mówi się Lei (pan, pani). Więcej w gramatyce — to najważniejsza sprawa tej lekcji.

Powitania i pożegnania

Włosi witają się chętnie — w windzie, w sklepie, w poczekalni u lekarza, nawet wchodząc do małego baru. Najważniejsze jest wyczucie pory dnia: buongiorno rano i do wczesnego popołudnia, potem buonasera. Granica bywa płynna — wielu Włochów przechodzi na buonasera już po obiedzie. Gdy nie wiesz, co powiedzieć, uratuje cię neutralne salve.

Proszę, dziękuję, przepraszam — i ratunek

To twój zestaw ratunkowy na pierwsze tygodnie. Nikt w Weronie nie oczekuje, że od razu wszystko zrozumiesz — ale wszyscy docenią, gdy zapytasz: Può ripetere, per favore? (może pan/pani powtórzyć?) albo poprosisz: Più piano, per favore (wolniej, proszę). I zapamiętaj krótkie Scusi — otwiera każdą rozmowę z nieznajomym.

O sobie: imię, kraj, rodzina

Po powitaniu zwykle padają trzy pytania: jak się nazywasz, skąd jesteś i gdzie mieszkasz. Te słowa usłyszysz u właściciela mieszkania, u sąsiadki, w barze i w pierwszym urzędzie.

Gramatyka: essere — być i zaimki osobowe

Czasownik essere (być) jest nieregularny jak polskie „być”: każda osoba ma własną formę. Używasz go, gdy mówisz, kim jesteś, skąd jesteś i jaki/jaka jesteś: Sono Beata, Sono polacca, Sono di Verona. Naucz się go na pamięć — będzie w co drugim zdaniu.

OsobaesserePrzykładPo polsku
iosonoSono Beata.Jestem Beata.
tuseiSei Hania?Ty jesteś Hania?
lui, lei, LeièLei è la signora Carla?Czy pani jest panią Carlą?
noisiamoSiamo polacchi.Jesteśmy Polakami.
voisieteSiete i nuovi inquilini?Jesteście nowymi lokatorami?
lorosonoHania e Kuba sono bambini.Hania i Kuba to dzieci.

Zaimek zwykle opuszczasz — jak po polsku. Wystarczy Sono Beata — forma sono i tak mówi, że chodzi o „ja”. Zaimek dodajesz, gdy chcesz coś podkreślić albo przeciwstawić: Io sono Beata, lui è Cris (ja jestem Beata, a on — Cris). Uwaga: sono to zarówno „jestem”, jak i „są” — sens wynika z reszty zdania.

è z kreską to „jest”, e bez kreski to „i”. Beata è polacca e Anna è italiana — Beata jest Polką, a Anna jest Włoszką. W piśmie ta kreska naprawdę ma znaczenie.

Narodowości: on, ona, oni

Narodowości i języki pisze się po włosku małą literą: polacco, italiano. Mają formę męską i żeńską, a w liczbie mnogiej zmieniają końcówkę. Grupa mieszana (kobiety i mężczyźni) — forma męska: Beata e Cris sono polacchi.

OnOnaOniOnePo polsku
polaccopolaccapolacchipolacchePolak, Polka…
italianoitalianaitalianiitalianeWłoch, Włoszka…
tedescotedescatedeschitedescheNiemiec, Niemka…
ingleseingleseinglesiinglesiAnglik, Angielka…

Skąd jesteś? — di z miastem, dalla z krajem. Z miastem mówisz Sono di Verona, Sono di Lublino — ale polskich nazw miast Włosi zwykle nie znają, więc łatwiej: Sono polacco albo Veniamo dalla Polonia (przyjeżdżamy z Polski). Pułapka: Sono di Polonia brzmi źle — z krajem używaj narodowości.

Gramatyka: tu czy Lei? I pytania

Po włosku do obcej dorosłej osoby mówi się per „pan/pani” — formą Lei. Używasz jej w urzędzie, u lekarza, w banku, w sklepie, do właściciela mieszkania i do starszych sąsiadów. Tu (ty) mówisz do rodziny, przyjaciół, dzieci i osób, które Ci to zaproponują: Diamoci del tu! (mówmy sobie na ty). Gdy nie wiesz — zacznij od Lei. Przejście na tu proponuje zwykle osoba starsza albo ta „ważniejsza” w rozmowie.

Komu?FormaCzasownikPrzykład
dziecku, przyjaciółce, koledzetujak „ty”: seiDi dove sei?
urzędniczce, lekarzowi, sąsiadce, właścicielowiLeijak „on/ona”: èDi dov'è Lei?
grupie osób (także rodzinie)voisieteDi dove siete?

Lei łączy się z formą 3. osoby — jak polskie „pan jest”. Nie mówisz „pan jesteś”, tylko „pan jest”: Lei è…, nie Lei sei…. Lei znaczy i „pan”, i „pani” — do mężczyzny też! Signor Rossi, Lei è di Verona?. W tym kursie piszemy formy grzecznościowe wielką literą: Lei, La, Le, Suo — tak łatwiej je odróżnić od lei (ona). W luźnych tekstach, mailach i SMS-ach Włosi często piszą je małą literą.

Ciekawostka: Forma Lei pochodzi od dawnego zwrotu Vostra Signoria (Wasza Miłość), który jest rodzaju żeńskiego — dlatego do mężczyzny też mówi się „ona”. W 1938 roku faszystowski rząd próbował zakazać Lei jako „obcego” i narzucić voi. Po wojnie Lei wróciło i ma się świetnie, a voi jako forma grzecznościowa przetrwało tylko w niektórych regionach na południu.

Pytania ze słowem pytającym

SłowoZnaczyPrzykładPo polsku
chi?kto?Chi è Bigos?Kto to jest Bigos?
che cosa? cosa? che?co?Che cos'è?Co to jest?
come?jak?Come si chiama?Jak się pan / pani nazywa?
di dove?skąd? (pochodzenie)Di dove sei?Skąd jesteś?
dove?gdzie?Dove abitate?Gdzie mieszkacie?

Szyk jest prosty: słowo pytające, potem czasownik: Di dove sei?, Come si chiama?. Gdy słowo pytające kończy się na samogłoskę, przed è często się skraca: Dov'è?, Di dov'è?, Com'è?. W pytaniu tak/nie nie zmieniasz szyku wcale — wystarczy podnieść głos na końcu: Siete polacchi?, Lei è la signora Carla?. Uwaga na pisownię: Che cos'è? albo Cos'è? (co to jest?) — z apostrofem.

Wpadka Krzyśka: w sklepie na rogu Krzysiek nie dosłyszał, co powiedziała kasjerka, i rzucił odruchowo: Che?. Kasjerka uniosła brwi. Samo Che? brzmi jak nasze „Co?!” — szorstko. Grzecznie: Come, scusi?, Scusi? albo Può ripetere?.

Zwroty do kieszeni

Co chcesz powiedzieć / co usłyszyszPo włosku
Dzień dobry, jestem Beata.Buongiorno, sono Beata.
Nazywam się Cris.Mi chiamo Cris.
Jesteśmy z Polski.Veniamo dalla Polonia.
Jesteśmy Polakami.Siamo polacchi.
Mieszkam w Weronie.Abito a Verona.
Jesteśmy tu nowi.Siamo nuovi qui.
Mówię trochę po włosku.Parlo un po' di italiano.
Nie rozumiem.Non capisco.
Może pan / pani powtórzyć?Può ripetere, per favore?
Wolniej, proszę.Più piano, per favore.
Słucham? (gdy nie dosłyszysz)Come, scusi?
Co znaczy „…”?Che cosa vuol dire…?
Jak się mówi po włosku…?Come si dice in italiano…?
Mówi pan / pani po angielsku?Parla inglese?
Skąd pan / pani jest? (usłyszysz)Di dov'è Lei?
Jak się nazywasz? (usłyszysz)Come ti chiami?
Mówmy sobie na ty. (usłyszysz)Diamoci del tu.
Witajcie w Weronie! (usłyszysz)Benvenuti a Verona!

Dialog 2 — Chi è l'Hellas?

Czwartek, 2 września, 7:45. Krzysiek idzie po pierwszą włoską kawę do baru na rogu, dwie uliczki od mieszkania — Bar Al Ponte. Za ladą stoi barista po sześćdziesiątce, z wąsem i żółto-niebieskim szalikiem nad ekspresem: Gino.

Ciekawostka: Hellas Verona to klub piłkarski z Werony, założony w 1903 roku. Jego barwy to żółty i niebieski, więc kibice to gialloblù. W sezonie 1984/85 Hellas sensacyjnie zdobył mistrzostwo Włoch — w Weronie wspomina się to do dziś, zwłaszcza w barach. Mecze rozgrywa na stadionie Bentegodi.

Mi dica — słucham pana / pani. Tak zaczyna rozmowę barista, ekspedientka i urzędniczka przy okienku. To grzecznościowa forma od „powiedzieć”: dosłownie „niech mi pan powie”. Odpowiadasz od razu, czego chcesz: Un caffè, per favore, Buongiorno, ho una domanda….

Czytanka: Messaggio della signora Carla

Wieczorem, gdy dzieci już śpią, Beata dostaje na WhatsAppie wiadomość od signory Carli, właścicielki mieszkania tymczasowego. Przeczytaj ją, a potem włącz lektora — zdanie po zdaniu.

Z praktyki: pierwsze dni we Włoszech

  • Buongiorno wchodząc, arrivederci wychodząc. W małym sklepie, w barze, w aptece i w poczekalni u lekarza mówi się dzień dobry do wszystkich obecnych — i do widzenia na wyjściu. Kto wchodzi bez słowa, wypada na gbura.
  • Salve na każdą porę. Jeśli nie wiesz, czy już wypada buonasera, albo nie wiesz, czy mówić na „ty” — salve jest neutralne i grzeczne. Do urzędnika i lekarza lepiej jednak pełne buongiorno.
  • Na powitanie: uścisk dłoni, z czasem całusy. Przy pierwszym poznaniu zwykle podaje się rękę. Znajomi i przyjaciele witają się dwoma całusami w policzki — kolejność bywa różna, więc nie przejmuj się, jeśli zderzycie się nosami. W urzędzie i u lekarza — tylko uścisk dłoni albo uśmiech.
  • Lei do obcych — i czekaj na propozycję. Do sąsiadów, właściciela mieszkania, urzędników i rodziców z klasy dziecka zaczynasz od Lei. Młodsi Włosi przechodzą na tu szybko, starsi wolniej. Gdy usłyszysz Diamoci del tu, po prostu przejdź na „ty”.
  • Pytaj, kiedy nie rozumiesz. Scusi, non capisco. Può ripetere più piano? to najważniejsze zdanie pierwszego miesiąca. Włosi mówią szybko i gestykulują, ale chętnie powtarzają — zwłaszcza gdy widzą, że się starasz.

Wpadka Beaty: w piekarni Beata chciała poprosić o chleb i zaczęła od Prego, il pane…. Piekarz był zdezorientowany: prego to po włosku „proszę bardzo” w odpowiedzi na grazie, „proszę wejść” albo „słucham” — ale nie „proszę” przy prośbie. Prosisz z per favore: Il pane, per favore.

Ciekawostka: Arena di Verona to rzymski amfiteatr z I wieku naszej ery — jeden z najlepiej zachowanych na świecie. Od 1913 roku, gdy wystawiono w niej Aidę Verdiego, latem odbywa się tam festiwal operowy. Widzowie na kamiennych stopniach tradycyjnie zapalają świeczki, gdy zapada zmrok.

Ciekawostka: Ponte Pietra, najstarszy most Werony, pochodzi z czasów rzymskich. W kwietniu 1945 roku wycofujące się wojska niemieckie wysadziły go w powietrze. W latach 50. odbudowano go, wyławiając oryginalne kamienie z rzeki Adige. Dwa kolory mostu to ślad jeszcze dawniejszych dziejów: jasny kamień pochodzi z czasów rzymskich, a czerwona cegła ze średniowiecznych przebudów.

Słownictwo lekcji 1

Ćwiczenia podsumowujące

Podsumowanie

  • Powitania: Buongiorno (rano i do wczesnego popołudnia), Buonasera (od popołudnia), Salve (neutralne), Ciao (tylko nieformalnie); pożegnania: Arrivederci, A presto, A domani, Buonanotte.
  • essere: sono, sei, è, siamo, siete, sono. Zaimek zwykle opuszczasz: Sono Beata. è (jest) zawsze z kreską.
  • Przedstawienie się: Piacere, mi chiamo Beata. Sono polacca. Abito a Verona. Parlo un po' di italiano.
  • Pytania: Come si chiama? Di dov'è? Dove abita? (do pana/pani) — Come ti chiami? Di dove sei? Dove abiti? (do kogoś na „ty”).
  • Lei do obcych dorosłych, tu do rodziny, przyjaciół i dzieci, voi do grupy. Lei łączy się z formą „on/ona”: Lei è….
  • Ratunek: Non capisco. Può ripetere, per favore? Più piano, per favore. Come, scusi? — i nigdy samo Che?.

W następnej lekcji: pierwszy formularz — imię, nazwisko, data urodzenia, adres i telefon; włoski alfabet, literowanie nazwy miastami, liczby do 20 i czasownik avere.